Technisch Engels vertalen naar het Nederlands: waar het echte probleem zit

Technisch Engels vertalen naar het Nederlands is het vakgebied waarin een vertaler Engelstalige specificaties, handleidingen, tekeningen en normdocumenten omzet in Nederlands dat een monteur, keurmeester of inkoper zonder uitleg kan gebruiken. De fout die bijna iedereen maakt, is denken dat dit een talenprobleem is. Het is een termenprobleem. Wie de Engelse term "torque" in de ene alinea als "koppel" vertaalt en drie pagina's later als "draaimoment", heeft de tekst niet vertaald maar verraden: de lezer gaat twijfelen of het om hetzelfde onderdeel gaat.

Dat is ook precies waar het misgaat zodra een afdeling het zelf probeert. De grammatica klopt, de zinnen lopen, en toch is het resultaat onbruikbaar op de werkvloer.

Wat technisch Engels vertalen naar het Nederlands precies inhoudt

De verwarring begint bij het woord "technisch". Een onderhoudshandleiding, een aanbestedingsspecificatie, een software-interface en een veiligheidsinstructie zijn alle vier technisch, en ze vragen alle vier om een andere aanpak. Bij een veiligheidsinstructie telt elke woordkeuze die een handeling kan veranderen. Bij een interface gaat het om tekenlimiet en consistentie. Bij een specificatie gaat het om normverwijzingen die je niet mag herschrijven.

Waar het in alle gevallen op neerkomt: de vertaler levert geen mooie zinnen, maar een bruikbare systeemtaal. Een monteur die de Nederlandse handleiding leest, moet hetzelfde onderdeel vinden als zijn collega die de Engelse versie heeft. Dat lukt alleen als de termen vastliggen.

Daar hoort een tweede laag bij. Een technische tekst bevat vaak afkortingen, en die zijn zelden taalonafhankelijk. Sommige laat je staan omdat ze een gestandaardiseerde eenheid of norm aanduiden (bijvoorbeeld afkorting van een materiaalcode). Andere moet je bij het eerste gebruik voluit schrijven met de afkorting tussen haakjes, en daarna alleen nog de afkorting. Doe je dat niet, dan leest de Nederlandse tekst als een ruwe schets.

Hoe het er onder de motorkap aan toe gaat

Een professioneel bureau begint niet met vertalen maar met een termenlijst. Uit de brontekst wordt elke terugkerende vakterm gehaald, met de Engelse definitie, de gekozen Nederlandse equivalent en, waar relevant, een verboden variant. Die lijst wordt een glossarium dat aan de vertaler, de revisor en de klant wordt voorgelegd voordat er één zin wordt omgezet.

Vervolgens gaat de tekst door translation-memory software. Dat is geen vertaalmachine: het is een databank die eerder goedgekeurde zinnen herkent en voorstelt. Een revisie van een handleiding waarin drie regels zijn gewijzigd, vertaalt daardoor alleen die drie regels opnieuw. De rest komt uit het geheugen en blijft consistent met de vorige versie.

Wij combineren die technologie met native menselijke vertalers en revisie. Technische vertalingen vallen bij ons onder de vakvertalingen, naast medische en financiële teksten, en we leveren ze in meer dan 140 talen. Dat is geen detail: een vertaler die dagelijks medische teksten doet, herkent de structuur van een technisch protocol sneller dan iemand die vooral literatuur vertaalt.

De laatste schakel is de revisie door een tweede persoon, en dat is waar het in de praktijk op aankomt. Een vertaler leest zijn eigen werk met de brontekst in het hoofd; een revisor leest het met de doeltekst voor zich. Dat verschil vangt de fouten die de vertaler zelf nooit ziet, zoals een term die op pagina vier ineens terugvalt op een synoniem. Meer over technische vertalingen en de opzet daarvan vind je in ons dienstenoverzicht.

Waarom het glossarium vóór de vertaling komt

De volgorde is niet administratief maar inhoudelijk. Leg je de termenlijst pas achteraf vast, dan moet de revisor honderden losse beslissingen alsnog gelijktrekken. Vooraf vastleggen kost een paar uur en bespaart de hele revisieronde.

Waarom dit lastiger is dan het lijkt

Het Engels waarmee wij te maken krijgen, is vaak zelf al geen helder Engels. Handleidingen worden geschreven door ingenieurs die het product kennen en de lezer niet, en dat levert zinnen op als "the unit should then be allowed to settle before any further adjustment is attempted". Er zit geen fout in. Er zit ook geen enkele aanwijzing in over wie wat doet.

Een vertaler die dit letterlijk omzet, produceert Nederlands dat technisch correct is en niemand begrijpt. De keuze om er "laat het toestel eerst tot rust komen voordat je iets verstelt" van te maken is een redactiebeslissing, en die mag je alleen nemen als je weet wat het toestel doet.

Nog een structurele oorzaak: verwijzingen. Engelse teksten verwijzen naar "the assembly described in section 4.2" zonder te herhalen welk onderdeel dat is. In het Nederlands, met een andere zinsvolgorde en langere zelfstandige naamwoorden, wordt zo'n verwijzing vaag. De lezer bladert terug en raakt de draad kwijt. Een goede vertaler herhaalt het onderdeel, ook als het Engels dat niet doet.

De derde oorzaak is zinslengte. Het Nederlands heeft de neiging werkwoorden naar het einde te duwen, en bij een Engelse zin met drie bijzinnen levert dat een Duitse band van dertig woorden op. Opsplitsen mag, en moet, zolang de volgorde van de handelingen gelijk blijft. Bij een montage-instructie is de volgorde heilig.

Het verschil tussen systeemtaal en lezersvriendelijk Nederlands

Er is een grens aan hoeveel je mag herschrijven. Een normdocument citeer je, je herschrijft het niet. Een klantinstructie mag je verduidelijken. Wie dat onderscheid niet maakt, levert ofwel onleesbare ambtelijke taal ofwel een tekst die niet meer overeenkomt met de norm waarnaar hij verwijst.

De aanpak stap voor stap

De werkwijze die in de praktijk standhoudt, heeft een vaste volgorde omdat elke stap de volgende voedt.

1. Verzamel de brontekst plus alles wat eraan hangt: de vorige vertaling, het glossarium van de klant, de tekeningen, de norm waarnaar verwezen wordt. Zonder die context is de eerste term al een gok.
2. Stel het glossarium op met de terugkerende termen en laat de klant het goedkeuren. Dit is het moment waarop een afdeling zelf kan zeggen: dit onderdeel heet bij ons zo.
3. Vertaal met translation-memory software, zodat eerdere goedgekeurde zinnen opnieuw worden gebruikt en de consistentie niet van het geheugen van de vertaler afhangt.
4. Laat een tweede vertaler reviseren, met de opdracht om actief naar termafwijkingen te zoeken en niet alleen naar stijlfouten.
5. Lever de definitieve tekst met het bijgewerkte glossarium. Dat bestand is het echte product van de opdracht, want de volgende vertaling begint ermee.

De stap die het vaakst wordt overgeslagen is de tweede. Bedrijven besteden de vertaling uit en ontdekken pas bij levering dat de vertaler een keuze heeft gemaakt die intern al anders heette. Als je een vertaalbureau voor technische documentatie kiezen wilt, vraag dan of het glossarium vóór de vertaling ter goedkeuring komt. Het antwoord zegt meer over de werkwijze dan welke prijs dan ook.

Wanneer je zelf de termenlijst al hebt

Sommige bedrijven hebben al een interne termenlijst met productnamen en afkortingen. Die is goud waard en gaat als startpunt mee. Wat er meestal in ontbreekt, zijn de verbindingswoorden en de werkwoorden: hoe zeg je "to seat" of "to bleed" in de instructietaal, en met welke naamval.

Veelgemaakte fouten die je beter kunt vermijden

De duurste fout is beginnen met vertalen en de termen onderweg vastleggen. Halverwege ligt de ene helft van het document vast en de andere niet, en dan is het rechtzetten duurder dan opnieuw doen.

Wat daar direct onder zit, is het klakkeloos overnemen van de Engelse zinsbouw, ook wel letterlijk vertalen in zijn puurste vorm. In technische teksten valt dat minder op, omdat de lezer gewend is aan stugge taal. Het sluipt er juist in bij de werkwoorden: "de bout moet worden aangedraaid" waar "draai de bout vast" bedoeld is.

Een derde fout is het behandelen van een revisie als een luxe. Wie de revisie schrapt om kosten te drukken, verplaatst de fout naar de werkvloer, en daar is hij tien keer zo duur. Bij een teruggeroepen serie is de vertaling nooit het probleem, maar altijd het excuus.

Verraderlijker is het omgaan met afkortingen. Een afkorting die in het Engels twee betekenissen heeft, krijgt in het Nederlands vaak één bruikbare.

En tot slot: een machinevertaling ongezien publiceren. De uitvoer van een gratis tool is een redelijk concept voor een tekst zonder veiligheidsgevolgen, en een slechte eindversie voor alles wat met machines, stroom of chemie te maken heeft. Behandel de uitvoer als eerste schets, niet als product.

Wat de cijfers en de vakliteratuur laten zien

Er bestaat op dit moment geen publiek onderzoek dat één percentage plakt op termfouten in technische vertalingen, en wie dat wel beweert, citeert waarschijnlijk een marketingpagina. Dat is geen zwakte van dit vakgebied maar van de cijfers erover. Wat er wel is, is literatuur over het vertaalproces zelf.

Schulte beschreef in Toegepaste Taalwetenschap in Artikelen (1985) hoe vertalen als leerweg schuurt met vertalen als eindproduct, en dat onderscheid is precies waar een technische termenlijst op stukloopt: één vertaler leert al doende wat de juiste term is, terwijl het document al bij de klant ligt.

Die stap van begrip naar formulering is ook beschreven voor medisch vertalen uit het Nederlands, waar dezelfde spanning tussen systeemtaal en doeltaal speelt (Joby, Roczniki Humanistyczne, 2018). Technisch vertalen zit in hetzelfde schuitje: de vertaler moet eerst begrijpen wat er gebeurt voordat hij mag kiezen hoe hij het zegt.

En als er ooit discussie ontstaat over de uitleg van een clausule in een tweetalig contract, dan is er de analyse van uitleg in commerciële verhoudingen naar Nederlands en Engels recht (van Kogelenberg, Maandblad voor Vermogensrecht, 2017) om op terug te vallen. Dat klinkt als een juridische voetnoot. Het is in de praktijk de reden waarom een glasheldere formulering in het Nederlands soms bewust minder glashelder wordt gemaakt: de brontekst moet juridisch overeind blijven.

Wie een totaaloverzicht van de tarieven zoekt, vindt dat niet in dit artikel. Prijzen hangen af van omvang, talenpaar en gewenste doorlooptijd. Je aanvraag komt bij een eigen projectmanager terecht en het voorstel volgt binnen het uur. Onze native vertalers zijn actief sinds 2000 en werken samen met ervaren projectmanagers. Elke vertaler doorloopt bij ons meerdere testvertalingen voordat hij of zij zelfstandig technisch werk krijgt, wat bij een document waar een monteur mee in de weer gaat geen overdreven voorzorg is. Je kunt het gesprek starten via ons dienstenoverzicht.

Bronnen

1. van Kogelenberg, Maandblad voor Vermogensrecht

Bronnen gecontroleerd op 14 september 2026.