Meest gesproken talen wereld zegt weinig over de taal van je koper

De lijst met meest gesproken talen wereldwijd is een aardig weetje en een slechte keuzelijst: de rangorde meet hoeveel mensen een taal als moedertaal hebben, niet waar jouw doelgroep daadwerkelijk bereikt wordt. Wie een vertaalproject start met "Chinees staat bovenaan, dus we beginnen met Chinees" kiest op basis van een ranglijst die niets weet van koopkracht, sector, kanaal of acceptatie. Wij zien jaarlijks projecten waarin de taalkeuze pas klopt nadFlat de omzet per regio op tafel lag, niet de sprekersaantallen.

De verwarring komt door het woord "gesproken". Een taal wordt thuis gesproken, op kantoor, in een wet, in een app of in een film, en dat zijn vier verschillende tellingen die allemaal onder dezelfde noemer vallen. Wie dat onderscheid niet maakt, vertaalt voor de verkeerde mensen.

Het korte antwoord

De meest gesproken talen wereldwijd zijn het Engels, het Mandarijn, het Hindi, het Spaans en het Arabisch als je moedertaalsprekers telt, maar voor een vertaalbeslissing is de relevante vraag niet hoeveel mensen een taal spreken: het is of jouw doelgroep die taal accepteert in de context waarin jij je tekst aanbiedt. Die twee vragen geven vaak een andere taal als antwoord. Een Duitse machinebouwer die zijn handleiding in het Hindi laat vertalen, bereikt een enorm publiek dat zijn product nooit zal kopen; dezelfde fabrikant die Deens, Pools en Tsjechisch toevoegt, opent drie markten waar hij al klanten heeft.

De ranglijst is dus een startpunt, nooit een besluit. Wie hem als besluit gebruikt, betaalt voor bereik dat hij niet kan verzilveren.

Wat een ranglijst van sprekersaantallen werkelijk meet

De cijfers achter zo'n top tien komen uit bevolkingsstatistieken en taalvragen in volkstellingen, en die registreren één ding goed: de taal die iemand als eerste heeft geleerd. Dat is de moedertaal, en die correleert matig met de taal waarin iemand zaken doet, software gebruikt of overheidsdocumenten leest.

Denk aan Nederland zelf. Een groot deel van de bevolking spreekt prima Engels, en toch verwacht een Nederlandse consument dat een factuur, een algemene voorwaarde en een gemeentebrief in het Nederlands staan. Moedertaal en functionele taal vallen in de praktijk zelden volledig samen, en het verschil tussen die twee is precies waar een vertaalstrategie over gaat.

Daar komt bij dat de ranglijst talen mengt met schrijfsystemen en met dialectclusters. Mandarijn, Kantonees en de vele varianten daarbinnen worden in een tabel vaak tot één regel samengevat, terwijl ze voor een lezer in Hongkong of Taipei niet uitwisselbaar zijn. Wie hetzelfde schrift ziet, denkt al snel aan hetzelfde publiek, en dat is een dure aanname.

Aan de andere kant van dezelfde lijst liggen de talen met heel weinig sprekers, waar de aantallen klein zijn maar het argument om te vertalen juist sterk kan zijn. Een taal met twintigduizend sprekers kan een afgebakende, loyale gemeenschap zijn met wetgeving die vertaling verplicht stelt. Omvang is een zwakke voorspeller van nut.

Hoe sprekersaantallen tot stand komen en waar ze scheefgaan

De getallen die in ranglijsten opduiken, zijn schattingen en geen metingen. Landen tellen verschillend, sommige vragen naar de taal die iemand het vaakst thuis gebruikt, andere naar de taal die iemand het beste beheerst, en weer andere tellen alleen inwoners met een nationaliteit. Tel die methodes op en je krijgt een marge van tientallen miljoenen sprekers voor één en dezelfde taal.

Wat de cijfers ook verbergen, is het aantal mensen dat de taal als tweede taal op school heeft geleerd. Dat is de groep waar internationale handel meestal op draait. Een taal kan op de thuistelling zakken en op de zakelijke telling stijgen, en andersom. Engels voert beide lijsten aan, maar talen als het Frans en het Portugees gedragen zich per werelddeel heel anders dan hun wereldwijde positie suggereert.

Er zit nog een laag onder: dezelfde taal in twee landen is zelden hetzelfde product. Braziliaans Portugees en Europees Portugees verschillen in terminologie, spelling en toon, net zoals Zwitsers Duits en Duits uit Berlijn dat doen. Een leverancier die "Portugees" bestelt zonder de variant te benoemen, krijgt een tekst die de helft van zijn lezers als buitenlands ervaart.

Voor het maken van een onderscheid dat de wereldranglijst niet maakt, biedt de taalkundige literatuur over regionale taalvariatie nuttige achtergrond; de studie naar de talen van Midden-Sumatra laat zien hoe verspreid en gelokaliseerd taalgebruik in de praktijk is, ook binnen één gebied. Wie één taal als één markt behandelt, ziet die gelaagdheid over het hoofd.

Van ranglijst naar taalbeslissing in vijf stappen

De volgorde waarin je de vragen stelt, bepaalt of de uitkomst bruikbaar is. Begin daarom bij je eigen cijfers en eindig bij een leverancier, niet andersom.

1. Bepaal waar omzet en aanvragen vandaan komen, per land en per kanaal, over minimaal vier kwartalen. Een verkoopteam dat tien Duitse klanten bedient en drie Braziliaanse, heeft zijn antwoord vaak al in de boeken staan.
2. Bepaal per markt of er een formele taaleis geldt. Aanbestedingen, gerechtelijke stukken, octrooien en medische dossiers kennen vaak een wettelijk voorgeschreven taal die losstaat van je voorkeur.
3. Toets of je doelgroep in die taal ook echt zaken doet. Een academische uitgever kan met het Engels volstaan waar een nutsbedrijf in dezelfde regio nog steeds lokaal publiceert.
4. Bepaal per taal welke tekstsoorten vertaald moeten worden en welke niet. Een algemene voorwaarde, een veiligheidsbijlage en een brochure hebben verschillende eigenaren en verschillende tolerantie voor fouten, en dus elk een eigen traject.
5. Vraag een offerte aan per taal en per tekstsoort, en vraag bij de offerte hoe de revisie is geregeld. Wie per taal een prijs noemt zonder de tekstsoort te benoemen, kan de kwaliteit niet garanderen.

De volgorde is niet willekeurig: elke stap levert de invoer voor de volgende. Sla je stap twee over, dan ontdek je pas bij levering dat een beëdigde versie verplicht was en dat je gewone vertaling niet acceptabel is.

Waar je op let bij het kiezen van een taal en een partij

De taalkeuze en de keuze van een leverancier zijn twee beslissingen, maar je beoordeelt ze met deels dezelfde maatstaven. Onderstaande dimensies werken voor elke partij, groot of klein.

• Taalbereik binnen de variant, niet alleen het aantal talen op de website. Vraag naar Braziliaans versus Europees Portugees, naar Zwitsers en Oostenrijks Duits, naar de Chinese varianten die de leverancier aankan.
• Vakbekwaamheid per domein. Een vertaler die juridische akten foutloos weergeeft, is zelden dezelfde persoon die de mechanische terminologie van een installatiehandleiding beheerst.
• Werkwijze bij revisie. Twee lezers met verschillende rollen leveren een ander resultaat dan één vertaler die zijn eigen werk naleest.
• Eigenaarschap tijdens het project. Gaat een vraag over terminologie naar een vertaler of naar iemand die het project ook inhoudelijk kan beoordelen.
• Doorlooptijd in de opstartfase, inclusief het aanleveren van terminologielijsten en stijlgidsen.
• Leveringsvorm. Losse bestanden, publicatieklare opmaak of ondertiteling vragen verschillende nabewerking en dus een verschillende prijsopbouw.

Wat je bij deze dimensies zoekt, verschilt per tekstsoort. De veiligheidsbijlage mag geen ruis bevatten, de nieuwsbrief mag best soepel klinken.

De fouten die het meest voorkomen

De meest voorkomende fout is dat bedrijven een markt prioriteren omdat de taal groot is en er vervolgens achter komen dat hun product daar niet verkocht wordt. Investeren in een enorm taalgebied voelt verantwoord, dus de beslissing komt zelden onder druk te staan tot de cijfers na een jaar tegenvallen.

Een subtielere fout is het samenvoegen van talen die hetzelfde schrift of dezelfde taalfamilie delen. Wie "Chinees" of "Portugees" als één regel in een bestelformulier zet, geeft de vertaler een onmogelijke opdracht en krijgt een tekst die in minstens één van de twee markten vreemd overkomt. Hetzelfde gebeurt met Spaans voor Spanje en Latijns-Amerika, waar woordkeuze en aanspreekvorm per land verschillen.

Sommige bedrijven vertalen juist te vroeg. Een product dat zijn prijsstelling, naam of positionering nog wijzigt, betaalt twee keer: een keer voor de vertaling en een keer voor de herziene versie, terwijl de eerste versie al naar klanten is gegaan. Er is een moment waarop je kernboodschap twee releases stabiel is gebleven, en dat is het moment om te vertalen.

De duurste fout zit in het heel laten van een markt omdat de taal laag op de ranglijst staat. Omzet in een klein taalgebied met weinig concurrentie kan hoger uitvallen dan omzet in een groot taalgebied waar je tegen tien gevestigde partijen vecht. Aantallen sprekers zeggen niets over hoe vol een markt al zit.

Wanneer je deze aanpak wel en niet volgt

Je volgt de bereik-aanpak zodra je een zakelijke tekst naar een markt stuurt waar omzet of een verplichting aan vastzit. Dat betekent: je begint bij je eigen cijfers, toetst de formele eisen, en pas daarna kijk je naar de ranglijst om te controleren of je iets over het hoofd ziet. De uitkomst is dan een lijst van twee tot vier talen met een onderbouwing die je aan een directie kunt uitleggen.

Je volgt hem niet als je puur informatief publiceert. Een onderzoeksblog dat wereldwijd gelezen wordt, kan prima met het Engels alleen. Ook bij een tekst die binnen één taalgebied blijft maar wel vaktermen uit een andere taal gebruikt, is er geen taalkeuze te maken: dan gaat het om terminologie, niet om een doeltaal.

De scherpste vraag is of je nog een extra markt aankan. Elke taal die je toevoegt, vraagt een eigen terminologielijst, een eigen reviewer en een eigen klantcontact dat de taal spreekt. Drie talen goed bedienen levert meer op dan tien talen half. Wie die rekensom maakt, ontdekt vaak dat de meest gesproken taal van de wereld niet de meest winstgevende taal voor zijn bedrijf is.

Hoe wij taalkeuzes in de praktijk brengen

Bij het bepalen van de doeltaal beginnen wij bij jouw markt, niet bij de ranglijst. Wij combineren AI-gestuurde vertaaltechnologie en translation-memory software met native menselijke vertalers en revisie, en dat stelt ons in staat om grote volumes per taal consistent te houden zonder de terminologie per project opnieuw uit te vinden.

Wij verzorgen juridische en beëdigde vertalingen, waaronder notariële akten, gerechtsdocumenten en algemene voorwaarden, en daarnaast technische, medische en financiële vakvertalingen als aparte categorie.

Onze projectmanagers werken direct met native vertalers samen, dus een vraag over terminologie of variant belandt bij iemand die hem kan beoordelen. Je krijgt een voorstel binnen het uur via een eigen projectmanager. Wil je eerst zien hoe dat uitpakt voor een specifieke tekstsoort, dan is een presentatie vertalen zonder de opmaak te slopen een goed voorbeeld van hoe wij naar een bestand kijken voordat we een prijs noemen.